در یک جامعه زنده و سالم، این تنظیمات بدون تنش و به مثابه امری طبیعی حادث میشوند و شرایط ارتقای جامعه را به مرحلهای برتر و تکاملیافتهتر فراهم میآورند. اگر بخواهیم مثالی ملموس و تازه درمورد این اصل تحول اجتماعی بزنیم، موضوع هدفمندکردن یارانهها بهترین نمونه است؛ همه ایرانیان یا لااقل همه کارشناسان اقتصادی ایران، براینکه بهتر است راه عاقلانهتری برای برخورداری جامعه از کمک اقتصادی دولت جستوجو شود، اتفاقنظر دارند و پدیدآمدن تنظیمات تازهای را برای یارانههایی که از عرضه آنها به جامعه ناگزیر هستیم میپذیرند؛ همه اعتقاد دارند این تنظیمات تازه باید دقیق باشد؛ و همه اتفاقنظر دارند که این تحول را نباید به تأخیر انداخت و درمورد حدوث آن تعلل کرد. این اجماع کارشناسی و وحدتنظر همگانی، برای تدقیق تنظیم جریان یارانهها به پیکر اقتصاد، همان نشانهای است که نشان میدهد موضوع مورد بحث یک الزام تغییردهنده در یک زمینه دارای شمول عام است. به چنین موضوعاتی در اصطلاح، موضوعات دارای گستره ملی میگویند و معنای آن این است که آنچه در حال رخدادن است و تغییری که انجام میشود بر زندگی همه شهروندان و بر حیات عمومی آنان تأثیرات مستقیم میگذارد. تعداد چنین مسائلی زیاد نیست و به هر موضوع و مسألهای نمیتوان ابعاد ملی داد اما هنگامی که ذات یک موضوع امری «ملی» است، باید از زاویه یک موضوع «حیاتی» که برخورد با آن تابع سلایق و منافع فردی نیست، نگاه کرد. اگر به یک موضوع «ملی» نگاه فردی، حزبی و گروهی یا منطقهای و قومی داشته باشیم، زیان ملی حاصل از این نگاه، به منافع فردی و گروهی ما نیز در درازمدت آسیب خواهد زد.
باز هم مثال خوب برای این بحث همان هدفمندسازی یارانهها به مثابه یک مرحله تکاملی ملی است. جدلهای مرتبط با این موضوع نمیتواند منعکسکننده امیال فردی یا منافع گروهی ما باشد، مگر اینکه به اصل موضوع آسیب برساند. محاسبات عرضه شده در این موضوع نباید از صافی دیدگاههای سیاسی ما یا رقابتهای گروهی گذشته باشد که اگر چنین شود برای نرسیدن به هدفی که خود نیز آن را پذیرفتهایم، چوب لای چرخ گذاشتهایم. بحثهای مربوط به موضوع هدفمندکردن یارانهها فقط در صورتی که هدف نقدها، اصلاح روند پیشرفت در جهت هدفمندسازی یارانهها باشد، مبارک باقی خواهد ماند. اشتباه در تصمیمگیری و اجرا فقط زمانی کاهش خواهد یافت که به نفس آنچه درصدد انجامش هستیم بیندیشیم و این را که بر جایگاه ما یا گروه ما چه تأثیری خواهد داشت، حجاب بصیرت خود قرار ندهیم و موضوع آخر اینکه ممکن است هریک از ما در تصمیمگیری، برنامهریزی و اجرای طرح هدفمندکردن یارانهها اشتباه کنیم، اما پیشاپیش بپذیریم هزینه این اشتباه را همه با هم خواهیم پرداخت. شرط حل بدون هزینه معضلات ملی، ذوب شدن افراد در یک اجماع شرافتمندانه و معقول برای نیل به راهحل بهینه است.
